2026-cı ildən məzuniyyət haqqı necə hesablanacaq?

Azərbaycan Respublikasının 30 dekabr 2025-ci il tarixli 332-VIIQD nömrəli Qanunu ilə Əmək Məcəlləsinə bir sıra əlavə və dəyişikliklər edilib. Bu əlavə və dəyişikliklər “Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 30 dekabr tarixli 332-VIIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və bununla əlaqədar Azərbaycan Respublikası Prezidentinin bəzi fərmanlarında dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 16 yanvar 2026-cı il tarixli Fərmanı ilə təsdiqlənib.

Mühüm dəyişikliklərdən biri də Əmək Məcəlləsinin 111-ci maddəsinin 1-ci hissəsində edilmiş dəyişiklikdir. Bu maddə məzuniyyətdən istifadə zamanı işçilərin hüquqi təminatlarını müəyyənləşdirir. Maddənin 1-ci hissəsinin dəyişiklikdən sonrakı redaksiyası aşağıdakı kimidir:

Maddə 111. Məzuniyyətdən istifadə zamanı işçilərin hüquqi təminatları

1. Məzuniyyətdə olduğu müddət ərzində işçinin iş yeri, vəzifəsi (peşəsi) və bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallarda, sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla, orta əməkhaqqı saxlanılır, habelə işəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinin pozulması və işçinin intizam məsuliyyətinə cəlb edilməsi yolverilməzdir. Bu müddət işçinin əmək stajına, həmçinin ixtisası üzrə stajına daxil edilir.

Dəyişikliklə 111-ci maddənin 1-ci hissəsinin birinci cümləsinə “hallarda” sözündən sonra “sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla,” sözləri əlavə edilib. Bu ifadənin izahına keçmədən öncə maddənin açılışına baxaq:

Məzuniyyətdə olduğu müddət ərzində işçinin iş yeri, vəzifəsi (peşəsi)

Məzuniyyətdə olduğu müddətdə işçinin iş yeri və vəzifəsinin saxlanılması o deməkdir ki, məzuniyyətdə olduğu vaxtda iş yeri və vəzifəsi dəyişdirilə bilməz. Məzuniyyətə getmiş işçi öz iş yerinə və vəzifəsinə qayıtmalıdır.

Məzuniyyətdə olduğu müddət ərzində orta əməkhaqqı saxlanılır.

Əmək məzuniyyəti qanunla müəyyən olunmuş ödənişli məzuniyyətdir. Lakin bu müddətdə ödəniş Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada orta əməkhaqqı şəklində olur.

İşəgötürənin təşəbbüsü ilə işdənçıxarma qadağandır.

Məzuniyyətdə olduğu müddətdə müəssisənin ləğv edilməsi əsası istisna olmaqla, işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qadağandır.

İntizam məsuliyyətinə cəlb edilə bilməz.

İntizam tənbehi işçiyə işdə olduğu iş günü ərzində verilə bilər. Məzuniyyətdə olduğu müddətdə işçiyə intizam tənbehi verilə bilməz.

Məzuniyyətdə olduğu dövr staja daxil edilir.

İşçinin məzuniyyətdə olduğu vaxt ümumi əmək stajına və ixtisas üzrə staja daxil edilir. Məsələn, işçi 1 ay məzuniyyətdə olubsa, bu müddət onun stajından çıxılmır.

“Sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla, orta əməkhaqqı saxlanılır” ifadəsi - müəyyən hallarda, hüquqi texnika baxımından bəzi qeyri-müəyyənliklər yaradır. Praktikada “sonuncu əməkhaqqı” və “orta əməkhaqqı”nın müqayisəsi ilə bağlı suallar yaranır. Sonuncu əməkhaqqı və orta əməkhaqqının məzuniyyətin hesablanmasına təsiri barədə növbəti yazıda bəhs edəcəyik. Bu yazıda isə “sonuncu əməkhaqqından az olmamaqla” dedikdə, nəyin nəzərdə tutulduğuna nəzər salaq.

Sonuncu əməkhaqqı dedikdə, ilk olaraq ağıla aşağıdakı fikirlər gəlir:

1. Ötən ay ödənilmiş əməkhaqqı;

2. Cari ayda işlədiyi dövr üçün ödənilməli əməkhaqqı;

3. Qüvvədə olan əmək müqaviləsində göstərilmiş əməkhaqqı.

İlk baxışdan, sonuncu əməkhaqqı dedikdə, çoxlarının ağlına ötən ay işçinin almış olduğu son qazancı gəlir. Bəziləri isə sonuncu əməkhaqqı dedikdə, işçinin cari ay ərzində işləyib əldə edəcəyi əməkhaqqının nəzərdə tutulduğunu düşünürlər. Lakin maddəyə edilmiş dəyişiklikdə sonuncu əməkhaqqı dedikdə, işçinin qüvvədə olan əmək müqaviləsində göstərilən əməkhaqqı nəzərdə tutulur.

Qeyd edək ki, əməkhaqqı dedikdə, Əmək Məcəlləsinin 154-cü maddəsinə əsasən işçinin gördüyü işə görə işəgötürən tərəfindən ödənilən gündəlik və ya aylıq məbləğ, habelə ona edilən əlavələrin, mükafatların və digər ödənclərin məcmusu nəzərdə tutulur. Əməkhaqqının tərkibinə aylıq tarif (vəzifə) maaşı, əlavələr və mükafatlar daxildir.

Göründüyü kimi, “sonuncu əməkhaqqından az olmayaraq” ifadəsində tarif maaşı deyil, əməkhaqqından bəhs edilir. Yəni buraya mükafat və əlavələr də daxildir.

Misal 1: İşçi 2021-ci ildə mütəxəssis vəzifəsinə qəbul edilib və müqavilə üzrə əməkhaqqı məbləği 500 manat olub. Cari tarixə qədər onun əmək müqaviləsinə bir neçə dəfə dəyişiklik edilib və əməkhaqqı artırılıb. Sonuncu dəfə vəzifə dəyişikliyi ilə bağlı 2025-ci ilin dekabr ayında onun əməkhaqqı məbləği əmək müqaviləsində 2.500 manat müəyyən edilib.

Misal 2: İşçinin əmək müqaviləsi üzrə tarif maaşı 1.000 manatdan ibarət olsa da, aylıq əməkhaqqı məbləği hər ay 1.000 manatdan çox olmaqla fərqli məbləğlərdə olur. Satılan hər məhsul vahidinə görə işçiyə 10 manat mükafat müəyyən edilib. Bu zaman o, nəticələrindən asılı olaraq, hər ay fərqli məbləğlərdə əməkhaqqı alır. Belə olan halda, işçinin əmək müqaviləsi üzrə əməkhaqqı məbləği yalnız tarif maaşından ibarət olmaqla 1.000 manat qeyd edildiyi üçün sonuncu əməkhaqqı dedikdə, 1.000 manat nəzərə alınacaq.

Misal 3: İşçinin aylıq əməkhaqqı məbləği tarif maaşı, əlavə və mükafatlardan ibarət olsa da, mükafatlar əmək müqaviləsində göstərilməyib. Müqavilə üzrə əməkhaqqı tarif maaşı və əlavələrdən ibarətdir. Sonuncu ay üzrə aldığı əməkhaqqı 2.700 manat olsa da, sonuncu əməkhaqqı müqavilə üzrə müəyyən edilmiş əməkhaqqı olduğu üçün 1.600 manat qəbul ediləcək